Cultuur van de Kerk, Brieven uit het verleden



Je kent vast Rudolf nog wel. De jongen uit "Kruistocht in Spijkerbroek" die door een experiment met een materietransmitter in de middeleeuwen verzeild raakte, in zijn spijkerbroek aan de kinderkruistocht deelnam en met heel veel moeite weer terug in zijn eigen tijd wist te komen.
Dat hij geen zin zou hebben in nog zo'n avontuur was wel duidelijk. Maar we wisten Rudolf wel over te halen de materietransmitter te gebruiken om brieven te sturen naar de middeleeuwen.
Rudolf heeft voor ons contact gelegd met Maarten, een jongen die in 1425 een reis maakt van het zuiden van ItaliŽ naar zijn geboorteplaats Utrecht. Aan Maarten kunnen we alle vragen stellen die wij als huiswerk moeten maken. We krijgen van hem een uitvoerig verslag over zijn reis en vooral over de kunst van zijn tijd.

Doe er ook je voordeel mee en luister ook naar wat Maarten ons te vertellen heeft.


Deel 1, Memento Mori (01)

De reis van Maarten begint in Brindisi, de plek waarvandaan Rudolf de laatste keer is teruggehaald met de materietransmitter. Hij legt uit wat de invloed is van de kerk en het geloof in zijn tijd. Dat iedereen bang is voor de dood.
Dan vertelt hij over ApuliŽ en Zuid ItaliŽ en de legendarische keizer Frederik II van Hohenstaufen.

Deel 1, Memento Mori (02)

Dit deel gaat over kruistochten en pelgrimstochten.
Vťzelay is een beroemd pelgrimsoord in BourgondiŽ waar de heilige Bernardus van Clairvaux in 1146 opriep tot de tweede kruistocht en waar de resten van Maria Magdalena worden bewaard. Het is ook ťťn van de vertrekpunten voor een pelgrimage naar Santiago de Compostella in het koninkrijk Leon, waar het graf is van de apostel Jakobus. In het voorportaal, boven de ingangen van de kerk, is prachtig beeldhouwwerk aangebracht.
Helaas mag deze video wegens claims van rechthebbenden van de muziek niet meer worden vertoond.

Deel 1, Memento Mori (03)

Santiago en Jeruzalem zijn belangrijke bedevaartsplaatsen maar ook naar Rome gaan enorm veel pelgrims, naar het graf van Sint Pieter.
In ApuliŽ is Monte Sant'Angelo een belangrijk bedevaartsoord, de berg waar de aartsengel MichaŽl in de vijfde eeuw herhaaldelijk is verschenen.
De kerken in ApuliŽ zijn voor het grootste deel uit de tijd dat de NormandiŽrs hier heersten. Ze zijn gebouwd in de stijl die wij 'romaans' noemen.
Het meeste beeldhouwwerk in deze stijl bestaat uit reliŽfs die deel uitmaken van de architectuur.

Deel 2, de comune (01)

In dit filmpje vertelt Maarten hoe hij van ApuliŽ naar Orvieto is gekomen. Hij gaat in op het leven op het platteland en op de beleving van de natuur, en hij geeft uitleg over het feodale stelsel.




Deel 2, de comune (02)

In dit deel vertelt Maarten over zijn bezoek aan Rome en de positie van de paus. Dan volgt een uitvoerig verhaal over de Italiaanse stadstaten, de 'comuni'. Een belangrijk voorbeeld daarvan is Siena, met het wereldberoemde Piazza del Campo waarop het al even beroemde Palazzo del Popolo staat, met fresco's van Ambrioggio Lorenzetti.




Deel 2, de comune (03)

In dit deel blijven we nog even in Siena. Op het plein voor het Palazzo Pubblico wordt jaarlijks een paardenrace gehouden waarin de verschillende wijken van de stad tegen elkaar strijden: de zogenaamde Palio.
Dan stort Maarten zich in het feestgedruis omdat het Sint-Rochus is geweest.
Sint Rochus is de beschermer tegen de pest. Omdat hij zonder twijfel een belangrijke rol heeft gespeeld bij het verdrijven van de pest, wordt Sint Rochus elk jaar met een groot feest geŽerd.




Deel 3, Zuster Aarde (01)

In dit deel vertelt Maarten over reizen in zijn tijd en de gebieden waar hij doorheen komt op weg van Orvieto naar de Sint-Gotthardpas. Dan gaat hij uitvoerig in op de betekenis van water in zijn tijd. Op zijn reis komt hij in veel kleine stadjes die gebouwd zijn rondom kastelen. Hij legt dat er in zijn tijd een onderscheid bestaat tussen verschillende standen als boeren en edelen en waarom dat zo is.
De boeren leven op het ritme van de natuur. De mensen in de stad kennen dat niet meer.




Deel 3, Zuster Aarde (02)

In Assisi leefde rond 1200 de zoon van de rijke stoffenkoopman. Zijn moeder noemde hem Johannes maar zijn vader noemde hem Franciscus, omdat hij in Frankrijk was toen zijn zoon werd geboren. Franciscus leefde als een vorst. Toch besloot hij al zijn bezittingen af te staan en zijn leven in dienst te stellen van God.
In Assisi werd de eerste grote Franciscanerkerk gebouwd. Het zijn eigenlijk twee kerken op elkaar. Een benedenkerk, met het graf van de heilige, en een bovenkerk, waarin de beroemde schilder Giotto di Bondone in de jaren 1296 tot 1300 achtentwintig scŤnes uit het leven van de heilige heeft geschilderd.




Deel 3, Zuster Aarde (03)

In dit deel legt Maarten uit dat door Franciscus is de beleving van de natuur veranderd. Voor Franciscus zijn alle geschapen dieren en dingen onze broeders en zusters. Dat komt prachtig tot uitdrukking in het Lied van Broeder Zon, een loflied voor de schepping, dat Franciscus schreef 1225, het jaar voor zijn dood.
Maarten eindigt dit deel op de pashoogte van de Sint-Gotthardpas.




Deel 4, Aardse Minne (01)

In dit deel uitleg over het leven op een kasteel, over de steekspelen, de riddertoernooien en de hoofse liefde. De strijd om de dame is wel het vreemdste onderdeel van de riddercultuur. Er zijn nieuwe -'hoffelijke'- fatsoensnormen uit ontstaan, de zogenaamde hoofse manieren, waar iedere ridder rekening mee moet houden. De hoofse manieren hebben de ridders wel wat meer aanzien gegeven maar oorlogen zijn nog altijd weerzinwekkend en wreed en veel ridders zijn nog steeds bloeddorstige criminelen die verkrachten, brandstichten en onschuldige boeren de strot afsnijden.
Helaas mag deze video wegens claims van rechthebbenden van de muziek niet meer worden vertoond.




Deel 4, Aardse Minne (02)

Dit deel gaat over de liedkunst en over kerkmuziek. De liedkunst is ťťn van de kunstvormen die dankzij de hoofse cultuur bloeien. Dichtende hovelingen worden in ItaliŽ en Frankrijk 'vinders' genoemd: trovatori, troubadours of trouvŤres. In Duitsland heten ze minnesšnger: minnezangers. Ze worden begeleid door beroepsmusici: minstreels of jongleurs. In de kerkmuziek is de afgelopen eeuwen de polyfonie of veelstemmigheid ontwikkeld.




Deel 4, Aardse Minne (03)

In dit deel horen we over componisten die meerstemmigheid combineren met de traditie van de troubadours. De Italiaan Francesco Landini bijvoorbeeld. Vervolgens geeft Maarten uitleg over de ontwikkeling van het 'kerkelijke toneel' oftewel het liturgisch drama. Daaruit kwamen de mysteriespelen en mirakelspelen voort.




Deel 5, Ora et labora (01)

In dit deel neemt Maarten ons mee naar de CisterciŽnzerabdij Maulbronn. Bernardus van Clairvaux gaf zijn broeders opdracht om de meest ondoordringbare bossen en dorenstruiken op te zoeken om in het midden daarvan, zover mogelijk weg van de bewoonde wereld, nieuwe kloosters te stichten.
Ondanks alle rijkdom verwerpen de CisterciŽnzers nog steeds de opsmuk van de abdijen van andere kloosterorden.
Helaas mag deze video wegens claims van rechthebbenden van de muziek niet meer worden vertoond.




Deel 5, Ora et labora (02)

Maarten legt hier uit hoe het klooster in elkaar zit. Daarna vertelt hij over de ontwikkeling van de muzieknotatie en de betekenis van Guido van Arezzo. Die kwam op het idee om met behulp van de overbekende hymne "Ut queant laxis" de grootte van de afstand tussen twee opeenvolgende tonen eenduidig vast te leggen.
Helaas mag deze video wegens claims van rechthebbenden van de muziek niet meer worden vertoond.




Deel 5, Ora et labora (03)

Hier geeft Maarten uitleg over de ontwikkeling van de kerkmuziek. Hoewel in de kloosters eigenlijk alleen Gregoriaans wordt gezongen, klinkt in de kathedralen heel andere muziek. Hij laat horen hoe de meerstemmigheid zich heeft ontwikkeld tot het voorlopige hoogtepunt dat gevormd wordt door het werk van Guillaume de Machaut, die vlak na 1360 zijn beroemde mis schreef.




Deel 6, God is licht (01)

Maarten is aangekomen in Troyes, middenin het Graafschap Champagne. Daar wordt druk gewerkt aan de kathedraal en zijn meester wil zich verdiepen in de constructie ervan. Om diezelfde zijn zij via Straatsburg, Reims en Chalons gereisd om naar verschillende kerken te kijken. Zo hebben ze een goed overzicht gekregen van de ontwikkeling van de gotische bouwstijl.




Deel 6, God is licht (02)

In dit deel legt Maarten uit waarom Maria in zijn tijd zo vereerd wordt. Hij vertelt hoe de beeldhouwkunst zich heeft ontwikkeld en welke rol relikwieŽn voor de gelovigen spelen.




Deel 6, God is licht (03)

Maarten vertelt hier nog wat meer over relikwieŽn en over processies. Dan komt hij bij het hoogtepunt van de christelijke eredienst, de Mis, en legt uit wat de betekenis daarvan is. Tenslotte blikt hij terug op de laatste paar eeuwen, de periode die wij 'middeleeuwen' noemen, en stelt vast dat die naam zijn tijd tekort doet

BACK   Pagina precedente                   PRINT Stampa pagina                           HOME Home



Trefwoorden: ItaliŽ, kunst, middeleeuwen, middeleeuwse muziek, cultuur van de kerk, werkboek de bespiegeling, goddelijke orde, steden en kathedralen, kloosters, abdijen, kerken, romaans, romaanse, laatste oordeel, huiswerk, ApuliŽ, Apulie, Puglia, ItaliŽ, Italie, Italia, Abdij, abdijen, abdijkerk, abdis, abt, alleluja, Ambrioggio, Angelo, annunciatie, antifoon, antiqua, Apennijnen, Apulie, ApuliŽ, arcade, armen, armoede, Ars, Ars, ars antica, Assisi, avondgebed, Bamberg, Bari, beeldhouwkunst, Benedictijner regel, Benedictus van Nursia, Bernardone, Bernart, beroepen, bespiegeling, bidden, boeren, Bondone, BourgondiŽ, BourgondiŽrs, bouwkunst, Branduardi, Broeder, broeders, brood, Campo, cantica, Cantico, cantus firmustechniek, Chalons, Champagne, Chartres, christendom, christianity, Christus, CisterciŽnzerabdij, CisterciŽnzerorde, cluniacenzers, Cluny, communie, completen, compositietechnieken, comuni, contado, Creature, crypte, cultuur, cultuur van de kerk, Dame, Damiano, Dante, de bespiegeling, del, delle, di, dierendag, Dionysios, discantusstijl, Dood, drama, Duitse, Duitsland, duivel, ecco, Echternach, edelen, eenstemmig, eetzalen, Ekkehard, en, engel, Este, eucharistieviering, ex voto, fa, feodaal, feodalisme, Fiastra, Francesco, Francigenum, Franciscaner, Franciscanerklooster, Franciscus, Frankrijk, Franse Stijl, GabriŽl, getijden, getijdengebed, gewelven, gezang, gezongen, gilden, Giotto, God, goddelijke, gotisch, graafschap, Gregoriaans, Gregoriaanse zang, Guido van Arezzo, Guillaume de Machaut, handelaren, handwerkslieden, Heilige, herbergen, het, hoofse, horigen, hovelingen, huiswerk, hymnen, Il, Italia, Italie, ItaliŽ, jaarmarkten, Jeanne d'Arc, Jezus, jongleurs, kaarders, Kalenda, Kapitein, kapitelen, kapittelzaal, kasteel, kastelen, kathedraal, kathedralen, kerk, kerken, kerkmuziek, kerkramen, klooster, kloostergang, kloosterkerk, kloosterlingen, kloosterorde, kloosterorden, kloosterregel, kloosters, kluchten, kooplui, koordienst, koorgebed, kroning, Kruisribgewelf, kruistochten, kuisheid en gehoorzaamheid, kunst, kunst algemeen, la, laat romaanse, laatste, lachende, landadel, Landini, lauden, leenman, lichtbeuk, Lied, liedkunst, liefde, liturgisch, loflied, Lombardije, Lorenzetti, luchtbogen, Maagden Straatsburg, majesteit, manieren, Maria, Maria, Maria-hemelvaart, Mariken, martelaar, martelaren, Masscheroen, masseria, Maulbronn, Maya, meerstemmig, Melismatisch, melisme, messa, metten, mi, middeleeuwen, middeleeuwse, minnesšnger, Minnezanger, minnezangers, minstreels, mirakelspelen, mis, monikken, monnik, monniken, monnikenrefter, monnikenslaapzaal, Motet, mozaÔeken, muziek, mysteriespelen, naastenliefde, Naumburg, neumen, Nieumeghen, nonnen, nonnenklooster, noon, noot-tegen-noot zetting, notenbalk, Notre, Notre-Dame-en-Vaux, nova, officie, officie, oordeel, Opus, orde, organalis, organum, organum-stijl, Orvieto, Palazzo, Palio, pandhof, Parallel, Parijse Notre-Dameschool, passiespelen, pelgrimstocht, perotin, pest, Piazzo, pinakels, podestŗ, polyfonie, Popolo, portaal, priem, Primavera, principalis, processie, psalmen, psalmen, Pubblico, Puglia, ramen, Rappoltstein, re, refters, Reglindis, Reims, reiter, reliekhouders, reliekschrijnen, relikwie, relikwieŽn, Requiem, ridder, riddercultuur, ridders, Rijk, Rijk, romaans, romaanse, Saint Denis, San, Sancta Missa, schepping, schoorwerk, scriptorium, sext, Siena, Sienna, Sint-Gotthardpas, Sint-Rochus, sol, solemnisatie, spanners, Spitsboog, spoelders, springprocessie, stad, stadje, standen, steden, steden, steekspelen, stelsel, sterfdag, steunberen, Straatsburg, Suger, syllabische zetting, tenor, terts, tienden, tiendschuur, toernooi, toernooien, Toscane, tribunes, triforium, troop, tropen, troubadours, trouvŤres, trovatori, Troyes, ut, Ut queant laxis, Uta, van, vazal, veelstemmigheid, Ventadorn, versterving, vespers, Vťzelay, Viderunt omnes, vigilie, visitatie, Volk, voor, vox, vrije, vroeg, vrouwe, vrouwenklooster, wagenspelen, water, werkboek, werken, wijn, wolindustrie, wonderkracht, zieken, Zon, zonnelied, zorg, zuilengang, Zwarte, Zwarte Woud.